Twórcze umysły w erze ekranów. Dlaczego książka wciąż ma moc?

Czy w świecie pełnym ekranów, powiadomień i algorytmów papierowa książka ma jeszcze realne znaczenie w edukacji dzieci? A jeśli tak — jak wykorzystać ją nie tylko do nauki czytania, lecz do rozwijania kreatywności, myślenia i uważności?

Odpowiedzi na te pytania wybrzmiały podczas warsztatów prowadzonych przez Nina Pruszkowska, wicedyrektor Cambridge Academy, zrealizowanych w ramach VI Ogólnopolskiego Kongresu Pedagogiki Chrześcijańskiej „Jak zerwać cyfrową smycz”.

Książka jako kotwica uwagi

Jednym z najmocniejszych wątków warsztatu była teza, że czytanie cyfrowe i czytanie tradycyjne to dwa zupełnie różne doświadczenia poznawcze. Fizyczny kontakt z książką — jej zapach, faktura papieru, ciężar i rytm przewracania stron — angażuje zmysły, które w świecie ekranów pozostają w uśpieniu.

To właśnie ta sensoryczność sprawia, że książka staje się „kotwicą uwagi”: pomaga dziecku zatrzymać się, wejść głębiej w treść i zbudować trwałe relacje z tekstem.

Nina Pruszkowska – pedagog, nauczycielka i praktyk edukacji, wicedyrektor Cambridge Academy.

 Na co dzień pracuje z dziećmi i zespołem nauczycielskim, wdrażając metody dydaktyczne oparte na uważności, pracy z literaturą oraz świadomym ograniczaniu nadmiaru bodźców cyfrowych w procesie uczenia się.

W swojej pracy koncentruje się na rozwijaniu kreatywności, koncentracji i samodzielnego myślenia uczniów, traktując tradycyjną książkę jako jedno z kluczowych narzędzi wspierających głębokie rozumienie i rozwój kompetencji poznawczych. Szczególną wagę przywiązuje do łączenia nowoczesnej edukacji z elementami pracy analogowej, które wzmacniają relacje, wyobraźnię i wewnętrzną motywację dzieci.

>>> OBEJRZYJ CAŁY WARSZTAT TUTAJ <<<

Kreatywność nie jest talentem — jest umiejętnością

Nina Pruszkowska konsekwentnie obalała mit, że kreatywność to cecha wrodzona lub zarezerwowana dla wybranych. W jej ujęciu kreatywność jest kompetencją, którą można rozwijać — pod warunkiem stworzenia odpowiednich warunków.

Kluczowe okazują się:

• przestrzeń na nudę i ciszę,

• ograniczenie przebodźcowania cyfrowego,

• praca z tekstem, która zachęca do interpretacji, skojarzeń i twórczych odpowiedzi, a nie jedynie do odtwarzania treści.

Literatura dziecięca jako narzędzie rozwoju

Podczas warsztatów zaprezentowano konkretne metody dydaktyczne wykorzystywane na co dzień w Cambridge Academy. Wśród nich znalazły się m.in.:

• rozgrzewki intelektualne, które pobudzają myślenie jeszcze przed właściwą pracą z książką,

• mnemotechniki oparte na wyobraźni i obrazie,

• elementy tzw. pedagogiki odzyskiwania druku — odręczne notatki, rysunki, mapy myśli tworzone na podstawie czytanej literatury.

Te działania wzmacniają połączenia neuronalne odpowiedzialne za głębokie rozumienie, pamięć i samodzielne myślenie — kompetencje coraz trudniejsze do rozwinięcia w świecie scrollowania.

Edukacja w duchu higieny cyfrowej

Warsztat wyraźnie wpisał się w nurt higieny cyfrowej. Pokazał, że nie chodzi o całkowite odrzucenie technologii, lecz o odzyskanie równowagi. Książka — jako medium wolniejsze, wymagające uważności — staje się naturalnym przeciwwagą dla treści projektowanych pod szybkie reakcje i pasywną konsumpcję.

W tym sensie kreatywność to nie tylko zdolność twórcza, ale również forma oporu wobec algorytmów, które uczą dzieci reagować, zamiast myśleć.

Jak wygląda to w praktyce?

Warsztaty Niny Pruszkowskiej są odzwierciedleniem podejścia edukacyjnego realizowanego na co dzień w Cambridge Academy w Toruniu — szkole, w której książka, relacja i doświadczenie stanowią fundament procesu uczenia się.

Dla rodziców i pedagogów szukających edukacji, która:

• rozwija kreatywność i koncentrację,

• wspiera głębokie rozumienie zamiast powierzchownej wiedzy,

• mądrze łączy świat analogowy i cyfrowy,

to ważny punkt odniesienia i źródło inspiracji.

Nagranie warsztatów oraz całej konferencji „Jak zerwać cyfrową smycz” dostępne jest na kanale Akademii Jagiellońskiej w Toruniu. Warto po nie sięgnąć — nie tylko po wiedzę, ale i po refleksję nad tym, jakiej edukacji dziś naprawdę potrzebują dzieci.