VI Ogólnopolski Kongres Pedagogiki Chrześcijańskiej „Jak zerwać cyfrową smycz?” – przegląd wystąpień i warsztatów

W dniach 21–22 listopada 2025 roku w Akademii Jagiellońskiej w Toruniu odbył się VI Ogólnopolski Kongres Pedagogiki Chrześcijańskiej, poświęcony w tym roku pytaniu niezwykle aktualnemu: jak zachować ludzką wolność i integralność w świecie nieustannej cyfrowej obecności. Wydarzenie zgromadziło nauczycieli, pedagogów, psychologów, pracowników instytucji edukacyjnych i studentów z całej Polski, tworząc przestrzeń dialogu pomiędzy teorią, praktyką i doświadczeniem. Partnerem strategicznym tegorocznej edycji była Akademia Kopernikańska.

Kongres obejmował cykl warsztatów oraz sesję wykładów, które pozwalały spojrzeć na wyzwania współczesnej edukacji z perspektywy neuropsychologicznej, pedagogicznej, prawnej, etycznej i kulturowej. Uczestnicy wspólnie poszukiwali odpowiedzi na pytania o to, jak w epoce algorytmów i permanentnego dostępu do ekranów towarzyszyć młodym ludziom w rozwoju, budować relacje oparte na wartościach i mądrości oraz chronić ich przed zagrożeniami cyfrowego świata.

Pierwszy dzień kongresu miał charakter warsztatowy. Uczestnicy spotkali się w kameralnych grupach, aby od razu zejść na poziom praktyki.

Warsztaty Agnieszki Marianowicz-Szczygieł, psycholog i prezes Fundacji „Ona i On”, poświęcone były higienie informacji i zapobieganiu rozpowszechnianiu fake newsów. W oparciu o model komunikacji i współczesne badania nad dezinformacją prowadząca pokazała, jak łatwo wpaść w pułapkę sensacyjnych nagłówków, zmanipulowanych zdjęć czy zmanipulowanych narracji – i jaką odpowiedzialność za to ponoszą zarówno dorośli, jak i młodzież. Uczestnicy uczyli się, jak rozpoznawać typowe techniki manipulacji, zadawać właściwe pytania o źródło, intencję i kontekst przekazu oraz jak uczyć tych umiejętności uczniów.

Drugi blok poprowadził Maciej Kluczyk, psycholog i pedagog, od lat pracujący z młodzieżą. Jego warsztat „Jak rozmawiać z młodzieżą o stresie, emocjach i kryzysach” koncentrował się na bardzo konkretnych narzędziach: jak zacząć rozmowę z nastolatkiem, który „nie chce gadać”; jak reagować, gdy słyszymy zdania w stylu „nic mnie nie cieszy”, „nie widzę sensu”; jak rozróżnić kryzys rozwojowy od sytuacji wymagającej natychmiastowej interwencji. Prowadzący mocno podkreślał rolę postawy dorosłego – jego samoświadomości, umiejętności regulowania własnych emocji oraz gotowości do bycia „obecnym obok”, zanim zacznie „naprawiać”.

Wieczór zamknęły warsztaty Niny Pruszkowskiej ze Szkoły Podstawowej „Cambridge Academy” w Toruniu, poświęcone twórczości uczniów w erze ekranów. Prowadząca pokazała, jak wykorzystać literaturę dziecięcą jako kontrpropozycję dla kultury krótkich form wideo: jak czytanie, opowieści, teatrzyk, własne ilustracje czy pisanie alternatywnych zakończeń mogą rozwijać wyobraźnię uczniów przyzwyczajonych do szybkich bodźców z mediów społecznościowych. Rozmowa dotyczyła również tego, jak budować w klasie klimat, w którym książka staje się pretekstem do dialogu, a nie tylko obowiązkową lekturą.

>>> OBEJRZYJ CAŁE NAGRANIE TUTAJ <<<

Otwarcie: cyfrowa smycz jako wyzwanie dla wychowania

Drugi dzień kongresu otworzyły wystąpienia władz Akademii Jagiellońskiej oraz przedstawiciela Akademii Kopernikańskiej, osadzające temat „cyfrowej smyczy” w szerszym kontekście kulturowym i naukowym. Zwrócono uwagę, że cyfrowa rewolucja zmienia nie tylko narzędzia, ale sam sposób doświadczania świata przez młodych ludzi – od relacji w klasie, po tożsamość i obraz siebie.

Referat ks. dr. Andrzeja Jankowskiego, „Cyfrowa smycz – wolność czy zniewolenie? Jak technologie zmieniają relacje uczniów ze światem”, stał się wprowadzeniem w tematykę całego kongresu. Prelegent, łącząc perspektywę psychologii rozwoju, pedagogiki i teologii, pokazał, w jaki sposób urządzenia mobilne kształtują mózg do funkcjonowania w trybie permanentnej wielozadaniowości, szybkich bodźców i natychmiastowej gratyfikacji. Zwrócił uwagę na ryzyko cybersamotności – sytuacji, w której młody człowiek otoczony jest strumieniem treści i kontaktów online, a jednocześnie doświadcza głębokiego osamotnienia w świecie realnych relacji.

Wyzwania tożsamościowe: transpłciowość, płeć i bezpieczeństwo młodzieży

Kolejne wystąpienie Agnieszki Marianowicz-Szczygieł poświęcone było problematyce transpłciowości dzieci i młodzieży, a dokładniej – czynnikom ochronnym i czynnikom ryzyka towarzyszącym rozwojowi tożsamości płciowej we współczesnych warunkach kulturowo-medialnych. Prelegentka przedstawiła dane z badań oraz praktykę kliniczną, zwracając uwagę na rolę stabilnej relacji z dorosłymi, bezpiecznego dialogu oraz unikania uproszczonych narracji obecnych w mediach społecznościowych. W centrum jej rozważań znalazł się młody człowiek – nie ideologia – i pytanie, jak towarzyszyć mu w trudnych procesach dojrzewania i poszukiwania siebie z jednej strony, a jak chronić go przed presją, polaryzacją i uproszczeniami z drugiej.

Cyberprzemoc i odpowiedzialność prawna uczniów

Wystąpienie asp. sztab. Szymona Porażyńskiego z Komendy Wojewódzkiej Policji w Bydgoszczy, reprezentującego Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, wniosło do debaty perspektywę prawną i kryminologiczną. Prelegent pokazał, że cyberprzemoc to nie tylko „dziecięce żarty w internecie”, ale złożone zjawisko o poważnych konsekwencjach psychicznych, społecznych i prawnych. Omawiając konkretne przypadki, wyjaśnił różnice między trybem ścigania z urzędu, wnioskowym i prywatnoskargowym, wskazał najczęściej popełniane czyny zabronione w środowisku szkolnym (stalking, groźby karalne, zniesławienie, naruszenie prywatności) i podkreślił, że obowiązek zebrania materiału dowodowego spoczywa na organach ścigania, nie na ofierze. To ważny komunikat dla szkół i rodziców, którzy często nie zgłaszają spraw z obawy, że niczego nie da się udowodnić.

„Przewrócić stronę” – odzyskiwanie nauki opartej na druku i działaniu

Ciekawą przeciwwagą dla rozmów o wirtualnym świecie był referat Benjamina Prestona ze Szkoły Podstawowej „Cambridge Academy”, który mówił o pedagogicznym odzyskiwaniu nauki opartej na druku i działaniu dotykowym w cyfrowej klasie, w szczególności w nauczaniu języka angielskiego jako obcego. Prelegent pokazał, że książka, papier, odręczne notatki, praca z fizycznymi materiałami i przedmiotami wciąż mają ogromne znaczenie dla procesów uczenia się – szczególnie dla pamięci, koncentracji i budowania głębszego zrozumienia tekstu. Chodzi nie o rezygnację z technologii, ale o mądre łączenie jej z tradycyjnymi formami pracy, tak by klasa nie zamieniła się w „ekranownię”.

„Od kołyski do tabletu” – rozwój dziecka a wczesna ekspozycja na technologię

W kolejnym wystąpieniu dr Karolina Wiśniewska z Akademii Jagiellońskiej przedstawiła konsekwencje zbyt wczesnego i nadmiernego korzystania z mediów cyfrowych przez małe dzieci. Omówiła, jak ekrany wpływają na rozwój motoryczny, percepcyjny, językowy i społeczno-emocjonalny: od wad postawy i obniżonego napięcia mięśniowego, przez przestymulowanie układu wzrokowego i słuchowego, aż po opóźnienia w rozwoju mowy, problemy z koncentracją oraz regulacją snu. Podkreśliła, że do 3. roku życia dziecko powinno rozwijać się bez ekranów, a późniejsze wprowadzanie technologii wymaga obecności i towarzyszenia dorosłego, który pozostaje „pierwszym ekranem” dziecka – jego twarzą, głosem i obecnością.

Parafia jako przestrzeń wychowania i edukacji zdrowotnej

Ks. dr Łukasz Skarżyński, proboszcz parafii na toruńskim Jarze, zaprosił uczestników do spojrzenia na parafię nie tylko jako miejsce kultu, ale jako wspólnotę, w której może i powinna odbywać się edukacja zdrowotna i wychowawcza. Wskazał, że w świecie rozproszonych autorytetów parafia – poprzez katechezę, grupy parafialne, inicjatywy rodzinne i działania charytatywne – może wspierać rodziców, nauczycieli i samą młodzież w budowaniu stylu życia opartego na odpowiedzialności, trosce o ciało i psychikę, wrażliwości na słabszych oraz zdolności do tworzenia realnych więzi, nie tylko cyfrowych.

Twórczość w epoce sztucznej inteligencji

Dr Ewa Dryglas-Komorowska z Akademii Jagiellońskiej zadała uczestnikom ważne pytanie: co dzieje się z ludzką kreatywnością w świecie, w którym generatywna sztuczna inteligencja jest w stanie tworzyć teksty, obrazy i muzykę na zawołanie? Z antropologicznego i edukacyjnego punktu widzenia zastanawiała się, gdzie przebiega granica między ułatwieniem a wyręczeniem człowieka przez technologię. Wskazywała, że szkoła musi dziś uczyć nie tylko korzystania z narzędzi AI, ale również rozumienia, co wciąż pozostaje niezastąpioną domeną ludzkiego myślenia: refleksja, odpowiedzialność, sumienie, zdolność do relacji i twórczość osadzona w realnym doświadczeniu.

Algorytmy uwagi i ekonomia kliknięć

Olaf Szymański z Instytutu Badań Internetu i Mediów Społecznościowych przybliżył mechanizmy działania algorytmów, które zarządzają uwagą użytkowników, zwłaszcza młodych. Zwrócił uwagę, że platformy społecznościowe nie walczą już głównie o dane, ale o czas i emocje odbiorcy. Algorytmy uczą się preferencji użytkownika, wzmacniają jego skrajne reakcje, podbijają treści angażujące emocjonalnie – co w efekcie sprzyja polaryzacji, radykalizacji i uzależnieniu od ciągłego scrollowania. Prelegent wskazał, że w tak zaprojektowanym środowisku młody człowiek jest szczególnie narażony na utratę koncentracji, wzrost lęku, obniżenie samooceny i rozwój uzależnień behawioralnych.

Gry, escape roomy i teatr – wychowanie przez doświadczenie

Zwieńczeniem kongresu był blok warsztatów popołudniowych, poświęconych nowoczesnym, angażującym metodom pracy wychowawczej.

Dr Anna Krygier z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika wprowadziła uczestników w świat edukacyjnych escape roomów – tak projektowanych, by uczniowie musieli współpracować, łączyć wiedzę z różnych przedmiotów i rozwiązywać realne problemy, a nie tylko „odhaczać materiał”. Prowadząca dodatkowo pokazała, jak gry planszowe i fabularne mogą stać się alternatywą dla czasu przed ekranem, a jednocześnie narzędziem kształtowania kompetencji społecznych, logicznego myślenia i współpracy. Gry bez prądu okazały się świetnym polem treningu uważności, cierpliwości i radzenia sobie z porażką.

Z kolei warsztat Ilony Stefanowskiej, animatorki kultury, poświęcony był dramie, teatrowi i improwizacji jako metodom pracy z klasą – szczególnie w obszarze profilaktyki, budowania empatii i rozmowy o trudnych tematach.